Không ai quan tâm bạn biết bao nhiêu, đến khi họ biết bạn quan tâm họ như thế nào.
- Theodore Roosevelt -

Đây là điều nhầm nhắc nhở rằng việc giảng dạy là quá trình xây dựng mối quan hệ với học viên của mình. Thật ra, ngày nay, tri thức rất dễ tìm thấy, chúng ta không cần đến trường để học những “con số” – bạn có thể nhanh chóng tìm được trên Google, Wikipedia hoặc hỏi “Siri” và nhận được câu trả lời cụ thể cho câu hỏi của bạn.

Vậy bạn đến lớp làm gì? Vai trò người thầy là gì?

Đào tạo bản chất là truyền cảm hứng, không phải chỉ tri thức. Việc đào tạo mang lại hiệu quả cao nếu người thầy tập trung vào giải quyết các câu hỏi “tại sao” và “làm như thế nào” thay vì dạy bạn “cái gì”.
Khi tôi đứng các lớp dạy C++ ở STDIO Training, có 1 học viên của tôi đã nói với học viên khác rằng “có thể tìm kiếm các kiến thức về C++ trên Google, nhưng do bản thân không thể thẩm thấu, nên cần 1 người có thể giúp mình thẩm thấu”.
Mục tiêu của đào tạo phải là gợi nên sự tò mò, sự liên tưởng và làm cho cả tâm và trí của học viên cảm thấy rằng mình muốn, mình cần tìm hiểu nó và mình sẽ tìm hiểu. Phần còn lại sẽ dễ dàng hơn khi mà học viên đã tự chủ động trên đôi chân của mình. Vai trò lúc này của tôi chỉ đơn thuần là “khích tướng” và giúp học viên của mình tìm ra câu trả lời. Nếu họ đã có động lực để tìm kiếm, họ sẽ đến đích. Khi bạn cần/muốn bạn sẽ làm được.
Làm thế nào để tạo động lực cho học viên?

1. Sẽ dễ dàng hơn khi giảng dạy, bạn cho họ hiểu rằng bạn quan tâm đến từng người trong họ

Bản thân tôi cũng có những ký ức riêng khi còn là người đi học. Trong các lớp học đông người, tôi có cảm giác việc học của mình hoặc những hiểu biết của mình “trôi tuột” và dường như nó rất loãng, tôi không thấy được phần “chất” nào của bản thân mình trong 1 nơi đông đúc, tôi chỉ là 1 cái bánh răng trong 1 cỗ máy. Và tôi cũng chỉ là 1 phần trong “cả lớp về làm bài tập”.
Trong các lớp học ít người hơn, hay khi thảo luận trong các nhóm nhỏ tôi được phát triển mạnh hơn về khả năng. Thật sự rất ý nghĩa khi mà giảng viên, hay trưởng nhóm nhìn tôi và trả lời chính xác cho những thắc mắc của cụ thể của tôi. Trong điều kiện này, tôi tự thúc đẩy bản thân mình học hỏi, không ai phải thúc đẩy tôi. Không có gì khó hiểu khi có điều kiện, tôi luôn chọn các lớp học ít người với 1 giảng viên mà tôi đã nhắm đến.

2. Điều quan trọng không kém là kiểm tra cả những kiến thức mà học viên đã biết rồi

Nếu không làm vậy, những học viên đang thiếu sót những mảnh vá kiến thức sẽ tiếp tục thiếu sót. Có 1 người đã chỉ cho tôi rằng, hãy dạy học viên của mình như dạy 1 đứa trẻ, và hãy dạy bài bản từ đầu, sau đó tiếp tục dựa trên nền tảng này để xây dựng tiếp cho học viên con đường xa hơn.

Ví dụ bạn đang dạy học viên lập trình C++ hoặc sử dụng các hàm có sẵn, bạn có thể gợi ý họ lập trình lại các hàm đó, bạn cũng có thể cho họ biết rằng C đã bắt đầu như thế nào, ngôn ngữ lập trình đã được tạo ra từ đâu. Bạn cho họ tư duy rằng họ có thể tạo ra ngôn ngữ lập trình của chính mình. Có như vậy, họ có thể tự tìm kiếm được sự khác biệt và tính hiệu quả cho việc chọn 1 ngôn ngữ, công nghệ để phát triển 1 dự án cụ thể trong tương lai.

Bằng cách bắt đầu từ đầu, bạn đã giúp họ có được nền tảng vững chắc, từ đó học viên có thể tiếp tục xây dựng những điều mới mẻ trong tương lai. Không có nền tảng, họ sẽ không thể áp dụng được cho các dự án sau này. Đó cũng là lý do vì sao các bài giảng của tôi luôn bắt đầu từ nền tảng.

3. Tìm các mối liên hệ giữa bài giảng và ứng dụng thực tế

Nếu không làm điều này, những kiến thức đang học như đang đứng bên lề của cuộc sống. Học viên sẽ không biết vì sao phải học, và họ sẽ có thái độ loại bỏ kiến thức đó ngay khi học xong.
Làm điều này là không dễ vì mỗi học viên có 1 “thế giới thực tế” rất khác nhau. Nếu bạn đang dạy về việc dùng code để truyền sóng radio, bạn cần cho họ thấy được “nhiễu tín hiệu” khi có 2 kênh cùng tần số là gì? Nếu họ đang học về xử lý nhị phân, bạn cần cho họ thấy 1 vài tính ứng dụng của các dòng code có liên quan nhị phân hữu hiệu ra sao khi nén, mã hóa dữ liệu hoặc xử lý Unicode.

4. Cuối cùng, đừng bao giờ khuyến khích học viên đạt điểm cao

Nếu chúng ta làm vậy, họ sẽ giới hạn khả năng bản thân chỉ để làm đúng điều mà giảng viên muốn chứ không phải mà điều mà họ cảm thấy đúng hoặc thế giới đang cần. Thay vào đó, là 1 giảng viên, chúng ta sẽ tận dụng mọi sự phát triển của học viên để họ xây dựng nên hình tượng 1 con người đó là chính họ.

Với cách làm này, học viên sẽ tưởng tượng và tạo ra những điều dựa vào nhân sinh quan của họ. Họ sẽ tự tin hơn để làm những gì ngoài mong đợi của cuộc sống và tạo ra những điều mới.

Nên nhớ rằng công việc này không phải chỉ là công việc, mà nó còn là niềm vui.